SKRIFSTOFUÞJÓNUSTA AUSTURLANDS
Skrifstofuþjónusta Austurlands

Þekkingarvæðing skatteftirlits

Ferill minn sem bókara er orðinn nokkurra áratuga langur eða frá 1972 með nokkrum útúrkrókum. Margt hefur á dagana drifið, framþróun á mörgum sviðum, með talsvert áberandi undantekningum.

Fljótlega komst ég að raun um hversu mikilvægt er að hafa náið samstarf við skattyfirvöld, kynna mér þær reglur sem í gildi voru og þau vinnubrögð sem tíðkuðust hjá skattstofunum og ríkisskattstjóra. Ekki var skilningur minn og þeirra á lögum og reglum alltaf sá sami. Var þá leitast við að rökstyðja og leitað til ríkisskattanefndar (sem svo hét þá) ef úrskurður skattyfirvalda var ekki viðunandi að mínu mati og viðkomandi skattaðila.

Á þessum árum var ekki óalgengt að kallað væri eftir gögnum að baki bókhaldi og átti maður þá í framhaldinu von á löngu bréfi með mörgum athugasemdum sem margar höfðu eðli leiðréttinga sem sjálfsagt var að taka tillit til. Þegar frá leið fækkaði þessum tilvikum og í nútímanum heyrir til undantekninga ef viðskiptavinir mínir þurfa að sæta rannsókn af þessu tagi. Einhver gæti sagt sem svo: „Þá þarf ég ekki að hafa áhyggjur af því, haga mér bara eftir hentugleikum“. En það er alls ekki svo í mínu tilviki og sakna ég mjög lifandi sambands við starfsfólk ríkisskattstjóra. Stuðningur og aðhald af hálfu samstarfsaðila minna hjá gömlu skattstofunum er nú nánast liðin tíð. Og þá sjaldan að kemur til athugunar af þeirra hálfu blasir oftar en ekki við vankunnátta þeirra í bókhaldi.

Það vekur hjá mér slæmar tilfinningar þegar ég, þolandinn, er betur að mér í grundvallarreglum bókfærslu en sá sem á að veita aðhald og leiðbeiningar. Snemma varð ég þess áskynja að kollegar mínir á endurskoðunarstofum réðu yfir reynslu, færni og þekkingu, sem fyrirfannst ekki hjá embættum skattyfirvalda. Skýringin var og er einföld: Á meðan ríkissjóður var (og er) bundinn af umsömdum launakjörum opinberra starfsmanna gátu endurskoðunarstofur og aðrir fagaðilar leyft sér að greiða margföld laun miðað við ríkisstofnanir. Þekkingin á þessu sviði sogaðist því frá þessum mikilvægu opinberu eftirlitsaðilum til þeirra sem störfuðu á vegnum atvinnulífsins.

„Þetta er ójafn leikur“, sagði einn gamall og grandvar viðskiptavinur minn þegar ég lýsti þessu fyrir honum. Því hélt ég því snemma fram að mótvægi þyrfti að skapast. Hugmyndinni má lýsa í grófum dráttum á eftirfarandi hátt:
·         Fjármálaráðuneytið býður út þann hluta af starfi skattyfirvalda sem snýr að eftirliti með bókhaldi og öðrum þeim gögnum sem liggja að baki skattskilum félaga og einstaklinga með rekstur.
·         Gerð skal verklýsing á hinu útvistaða verkefni.
·         Tilboðsgjafar skulu vera endurskoðendur, þjálfaðir bókarar eða aðrir sem hafa meira en miðlungsþekkingu á verkefninu og skal þekking og færni þeirra könnuð sérstaklega áður en samningsaðili er valinn.
·         Tiltekin skal óframlengjanlegur verktími, sem gæti verið á bilinu 5-10 ár.
·         Verktakinn þarf að hafa allan sama aðgang að heimildum og starfsfólk ríkisskattstjóra og lúta stjórn embættisins eftir þar til settum reglum.
·         Viðkomandi verktaki sinni ekki aðstoð við almennan markað á meðan verktímabilið stendur.

Aðalatriðið er að samningur kjör þessa verktaka eru ekki bundin af kjarasamningum. Þrátt fyrir það er mikilvægt að tengingin við ríkisskattstjóra og önnur tengd embætti séu traust og samstarf náið. Án þess að vera stuðningsmaður einkavæðingar, sýndist mér snemma að í þessu efni væri tækifæri sem væri jafnt til hagsbóta fyrir ríkissjóð og þá sem veita fyrirtækjum þjónustu á þessum sviðum.

Á hinum langa starfstíma mínum hafa dunið í eyrum yfirlýsingar ráðamanna sem miða að því að bæta skattskil. „Átak skal gert“. „Löggjöf skal hert“. Fyrir mér hafa yfirlýsingar þessar verið frekar hlægilegar. Átök ríkisskattstjóra til úrbóta hafa því miður verið á afar þröngu sviði og árangurinn ekki meiri en svo að varla er hægt að tala um fælingarmátt hvað þá meira. Nýjar lagareglur hafa gefið mönnum jafnmörg tækifæri til undandráttar og götin voru sem stoppa átti í.

Þegar þetta er ritað er tímarit ríkisskattstjóra, Tíund, nýlent á skrifborði mínu. Tíund flytur alltaf mikinn fróðleik og tel ég hann skyldulesningu fyrir alla sem vinna á þessum vettvangi. Leiðari þessa nýjasta tölublaðs er í raun ákall um úrbætur þar sem nýjar rannsóknir hafa leitt í ljós að í kringum 80 milljarðar, (skrifað svona: 80.000.000.000 kr.) virðast ekki skila sér af lögbundnu skattfé. Ritstjórar Tíundar, Skúli Eggert Þórðarson og Ingvar J. Rögnvaldsson, biðja hins vegar um herta löggjöf. Það er góðra gjalda vert en málið er það að allar lagareglur má túlka á marga vegu og þjálfaður fagmaður með mikla þekkingu og gott kaup er gjarna fundvís á smugur í löggjöf, ég tala nú ekki um ef bókhaldinu er haldið frá opinberum eftirlitsaðilum. Ég er þar með sannfærður um að hertar reglur muni ekki skila nema broti af þessu fé til sameiginlegra sjóða, ef nokkru.

Ekki veit ég hvað framkvæmd minnar hugmyndar myndi kosta, en gæti trúað að einn milljarður af þessum áttatíu gæti skilað upp undir helmingi af þessu glataða fjármagni í ríkissjóð. Sem sagt: Löggjöfin hjálpar ekki ef þekkingin er ekki staðar hjá þeim sem með völdin og eftirlitið fara.

Lokaorð mín skulu vera þau að verði ekki farin leið einhvers konar einkavæðingar við skatteftirlit er þýðingarlaust að kvarta yfir skattundanskotum. Ef þessi leið verður af einhverjum ástæðum ekki skoðuð af þeim sem með völdin fara, lýsi ég fullri ábyrgð á hendur þeim og tel þýðingarlaust fyrir þá að kvarta undan slæmum skattskilum.

Sigurjón Bjarnason

Rýnt í nána framtíð

Nú styttist í hina árlegu uppgjörs- og skattavertíð og þá rétt að nefna nokkur atriði sem gott er að vita.


Tekjuskattur

Álagning opinberra gjalda einstaklinga verður birt mánuði fyrr en venjulega eða um mánaðamót júní-júlí. Þrátt fyrir þetta er ekki gert ráð fyrir því að frestur fagaðila styttist, breytingin er fyrst og fremst rökstudd með tækniframförum og betra aðgengi skattsins að upplýsingum og hefur hvorttveggja flýtt mjög fyrir vinnslu innsendra framtala.
Þá mun kærufrestur verða lengdur upp í 60 daga og verður nærri ágústlokum eins og verið hefur.
Þetta mun koma fram í árlegri auglýsingu fjármála- og efnahagsráðherra að fengnum tillögum ríkisskattstjóra auk þess sem kærufrestur skv. 112. grein tekjuskattslaga breytist í 60 daga úr 30.
Við athugun á „bandorminum“ svonefnda sem afgreiddur var á Alþingi nú rétt fyrir jól kemur fátt fram sem breytir skattalegri meðferð tekna utan hefðbundnar breytingar á skattstiga. Þó ber að nefna að aðeins 50% af leigutekjum af íbúðarhúsnæði verða nú skattlagðar í stað 70% áður og að nú verður óheimilt að jafna barnabótum á móti skuldum við ríkissjóð.  


Virðisaukaskattur

Stóra breytingin á næsta ári verður sú að ferðaþjónusta, þar með talið farþegaflutningar sem ekki teljast reglubundnar almenningssamgöngur, verður virðisaukaskattskyld. Við þá breytingu þurfa þeir sem eingöngu hafa selt skipulagðar ferðir og farþegaflutninga að skrá sig á virðisaukaskattskrá frá 1. jan. 2016 og þeir sem hafa rekið virðisaukaskattskylda starfsemi meðfram ferðaþjónustu geta nú nýtt innskatt að fullu þar sem þeir teljast ekki lengur með blandaða starfsemi. Þess skal þó geta að eftir er að leysa úr ýmsum markatilvikum og búast má við að framkvæmdin verði að mótast í í einhverja mánuði, jafnvel í nokkur ár eftir að breytingin tekur gildi.


Ársreikningalög

Enn hefur breytingafrumvarp um ársreikningalög ekki verið lagt fram á Alþingi, en það hefur verið í undirbúningi á annað ár. Reikna má með því að það líti dagsins ljós í byrjun þingtíma eftir áramót og boði ýmsar róttækar breytingar.

Í tilskipun Evrópusambandsins er reiknað með að lögin verði sniðin eftir smærri félögum og að sett verði sérákvæði um félög yfir ákveðnum stærðarmörkum. Þessu er öfugt farið í gildandi ársreikningalögum og undirbúningshópurinn gerir ekki ráð fyrir breytingu á því.

Undirritaður er þeirrar skoðunar að þessu hefði þurft að breyta þar sem stærstur hluti íslenskra félara teljast örfélög og smærri félög (líklega yfir 95%) en félög yfir þeim stærðarmörkum eru tiltölulega fá. Aðalefni ársreikningalaga eftir breytingar mun því miðast við mjög lítinn hluta félaga en sérákvæðin varða stærsta hlutann.

Margrar annarrar nýlundu má vænta í frumvarpinu svo sem heimild til þess að fela ríkisskattstjóra að senda ársreikningaskrá samandreginn ársreikning byggðan á innsendu framtali, sjóðstreymi verði ekki lögbundinn hluti af ársreikningi o.m.fl.

Þá er í tillögum starfshópsins ákvæði um stjórnvaldssekt að fjárhæð 600.000 sem leggst á þegar frestur er liðinn til að skila inn ársreikningi, en sem lækkar síðan um 60% ef skilað er innan tveggja mánaða og um 40% ef skilað er innan þriggja mánaða.

Þetta á þó allt eftir að koma í ljós einnig hvort gildistími breytinga verður frá og með reikningsárinu 2016 eða hvort lögin taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 2017.

Sigurjón Bjarnason

Virðisaukaskattlagning ferðaþjónustu – ýmis tilbrigði.

Eins og kunnugt er verður ferðaþjónusta virðisaukaskattskyld frá og með næstu áramótum með nokkrum undantekningum þó. (Almenningssamgöngur, skólaakstur ofl.)

Undirritaður sat undir fyrirlestri Soffíu Björgvinsdóttur og Magnúsar Jónssonar starfsmanna KPMG í gær og punktaði niður hjá sér eftirfarandi.

Í ferðaþjónustu getur verið um að ræða afþreyingu, fólksflutninga eða aðra tegund þjónustu.

Dæmi:

1.       Gönguferð (afþreying) 24%

2.       River rafting (fólksflutningar) 11%

3.       Veiðileyfi (afnot af landi) 0%

4.       Hjólaferðir (fólksflutningar) 11%.

5.       Lyfta/kláfur/þyrla vegna skíðaferðar (fólksflutningar) 11%

6.       Hestasýningar við gististaði (Afþreying) 24%

Ef um pakkaferðir er að ræða með blöndu af þessum þjónustuþáttum gildir sú þjónusta sem er í hæsta skattþrepi innan pakkans.

Vel að merkja: Undanþágur eru alltaf skilgreindar þröngt í skattarétti og til að þær fáist þurfa þær að koma skýrt fram í lögum eða reglugerðum.

Sigurjón Bjarnason

Til varnar eignarskatti

Til varnar eignarskatti.

Í nýútkomnum Úlfljóti fjallar Garðar Valdimarsson lögmaður og fyrrverandi skattrannsóknarstjóri um nýlegan dóm Hæstaréttar í máli Guðrúnar Lárusdóttur gegn Íslenska ríkinu nr. 726/2013.

Málið snerist um lögmæti álagningar auðlegðarskatts og styður Garðar mál sitt með vísun til eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Þarna hefur verið reitt hátt til höggs, ganga átti af auðlegðarskattinum dauðum. Málið tapaðist hins vegar og er niðurstaða Hæstaréttar (að sögn Garðars) í meginatriðum studd þeim rökum að aldagömul hefð sé fyrir álagningu eignarskatts í einhverju formi á Íslandi og vísar þar fyrst og fremst til tíundarlaga sem komust á strax á þjóðveldisöld. Garðar telur þetta hæpin rök og get ég tekið undið það.

Ég hef hins vegar alltaf haft samúð með eignarskatti af einhverri tegund, en ekki af því að hann sé gamalt fyrirbrigði. Hann er hins vegar brúklegur aðallega til tveggja hluta.

a)      Að jafna hlut skattþegna þegar eignir hafa skipst svo ójafnt að almenningi ofbýður og stjórnvöld telja aðgerða þörf.

b)      Að skattleggja eignatekjur með óbeinum hætti og koma þá a.m.k. að hluta til í stað þess fjármagnstekjuskatts, sem nú er mjög í tísku í hinum vestræna heimi.

Þetta hefði ég viljað sjá sem meginrök Hæstaréttar, en ekki uppflettingar í vafasömum fornum lagareglum sem þóttu ekki par gáfulegar þegar erlendir sendimennt létu álit sitt í ljós.

Tvennt er það sem gengið hefur af eignarskattinum dauðum á síðari tímum og eiga þar sökina helst þeir sem mest hafa haldið honum á lofti.

a)      Of há prósenta, en auðlegðarskatturinn náði allt að 2% af eignum, sem gat jafngilt 50% af tengdum tekjum. Var þá ekki skrýtið þó menn vildu forða sér undan honum með öllum ráðum.

b)      Fríeignamark eignaskatts var orðið asnalega lágt þegar hann var lagður af á Íslandi. Mig minnir að það hafi verið 40 milljónir króna undir lokin. Á áttunda áratugnum voru viðmið þeirra sem stóðu að gerð skattalaga þau að hjón skyldu eiga skuldlaust einbýlishús og góðan bíl án þess að þola eignarskatt. Það gætu gert um 100-120 milljónir í dag, einmitt þau mörk sem sett voru við setningu laga um auðlegðarskatt.

c)       Einn ágætur stjórnmálamaður hélt því fram í ræðu og riti á góðæristímanum að eigin íbúð ætti sérstaklega að undanskiljast eignarskatti. Það hefði orðið ranglát eignamörk því að eins og kunnugt er búa menn í mjög misjafnlega dýrum íbúðum. Svona hugmyndir gera út af við þessa skattlagningaraðferð.

Án þess að ég sé endilega að mæla eignarskatti bót vil ég meina að í mörgu efni er fjármagnstekjuskattur vandræðagripur. Í dag er hann til dæmis lagður á nafnvexti (þar með taldar verðbætur) sem þýðir að skattlagðar eru tekjur sem engar eru. Hefur áður verið fjallað um það efni í pistlum mínum. Að leggja fjármagnstekjuskatt á raunvexti er hins vegar flóknara en svo að hægt sé að koma saman réttlátum lagaákvæðum um það.

Svo er líka spurning hvort „reiknaðar tekjur“ ættu ekki að skattleggjast. Garðar virðist ekki veraá þeirri skoðun en tökum dæmi: Einstaklingur á sumarbústað að verðmæti 250 millj. kr. Hann hefur engar peningalegar tekjur af honum en nýtir hann sér til ánægju og dægradvalar. Væri ekki hægt að hugsa sér eigin leigu af slíkri eign? Hann gæti hugsanlega selt hann fyrir arðbærari eignir en kýs að gera það ekki. Er fráleitt að skattleggja slík hlunnindi? Eða kannske afnot af eigin lystisnekkju? Eða einkaþotu?

Garðar andmælir líka dómi Hæstaréttar á þeirri forsendu að Tíundarkerfið hafi verið umdeilt. Satt er það. Í fljótubragði virðist það hafa verið mjög íþyngjandi og skattlaus lágmargseign 10 hundruð samsvaraði lélegri bújörð. En hvenær hafa ákvæði skattalaga verið óumdeild? Mér er nær að halda að í nútímanum hafi flest ef ekki öll skattlagning mætt andstöðu, stundum harðri. Ýmist vegna eðlis hennar eða hversu íþyngjandi skattbyrðin hefur verið.

En svo dómi hæstaréttar sé haldið til haga er aldur hefðar eignarskattsálagningar á Íslandi ekki einu rökin fyrir niðurstöðu hans. Dómurinn fjallar einnig um þær sérstöku þjóðfélagslegu ástæður sem urðu til þess að stjórnvöld lögbuðu svonefndan auðlegðarskatt á árinu 2009. Skal ekki farið nánar út í það hér, en í meginatriðum get ég verið sammála báðum aðilum. Garðari að því leyti að gömul og úrelt hefð með vafasamt orðspor séu ekki brúkleg rök að baki hæstaréttardómum og hæstarétti að því leyti að ástæður í landinu gerðu það freistandi fyrir stjórnvöld að leggja sérstakar skattbyrðar á þá sem best bjuggu á árunum eftir hið margfræga hrun.

Sigurjón Bjarnason.

Ólyginn sagði mér

Í starfi okkar reikningsskilamanna eru skattamál oftar en ekki á dagskrá.

Margs verðum við vísari og ósjaldan verður okkur gripið til lagaskruddna frá ríkisskattstjóra eða litið inn á vefinn, en nú hefur það ágæta embætti komið upp mjög aðgengilegu safni laga og reglugerða, sem fljótlegt er að sækja sér upplýsinga úr. http://www.skattalagasafn.is/

Allt er þetta nú gott og blessað.

Hins vegar virðast margir atvinnurekendur hafa tileinkað sér talsverða þekkingu á þessu sviði, stundum í takt við raunveruleikann en alloft byggða á misskilningi. Inni maður viðmælandann eftir heimildum vefst honum gjarna tunga um tönn. Þá er þetta einhver sem hann treystir en vill ekki bera hann fyrir því.

Til að skýra nánar mál mitt langar mig til að nefna nokkur dæmi.
  1. Maður nokkur reri til fiskjar á báti annars manns í verktöku. Hann var upplýstur um að ekki þyrfti að bæta virðisaukaskatti við reikningana sína þar sem unnið væri um borð í bátnum. Ég lenti í þeirri vandræðalegu stöðu að þurfa að lesa upp úr vsk-lögunum um að vinna við viðgerðir um borð í fiskiskipi væri vissulega undanþegin virðisaukaskatti, en það ætti ekki við störf að fiskveiðum. Viðkomandi meðtók þessi sannindi en vinsældavísitala undirritaðs hækkaði ekki hjá honum við að heyra þessa frétt.
  2. Nýlega uppástóð einn ágætur viðskiptavinur að móttekinn styrkur til uppbyggingar nýlegs einkahlutafélags væri undanþeginn skatti. Hafði hann greitt styrkinn áfram sem þóknun fyrir störf í þágu félagsins án þess að viðtakandi teldi hann til tekna í ljósi þessara meinta skattfrelsis. Taldi þessi viðskiptavinur þessa meðferð reista á traustum heimildum. Ekki er gott að átta sig á í hverju þessi misskilningur liggur. Vitað er að slík opinber framlög eru skattfrjáls ef viðtakandinn (frjáls félagasamtök til dæmis) eru ekki tekjuskattskyld. Hugsanlega er verið að rugla virðisaukaskatti inn í dæmið, en auðvitað ber ekki að skila virðisaukaskatti af slíku fengnu fé. Hins vegar gat ég ekki leynt því að hinn endanlegi viðtakandi, sá sem innti hina skattskyldu þjónustu af hendi ætti að telja þetta til skattskyldra tekna og eftir atvikum að skila af þessu virðisaukaskatti.
  3. Verstu tilfellin sem ég man í svipinn eru þó föst framlög einstaklinga í söfnunarsjóði lífeyrisréttinda, sem jafnframt gegna sparnaðahlutverki og tryggja greiðandann stundum fyrir slysum eða jafnvel dauða. Þá getur nú vandin vaxið að mun og birta viðkomandi samningar yfirleitt ekki neitt um skattalega meðferð og oft er komið að tómum kofunum hjá sölumönnunum, þó breytilegt eftir einstaklingum. Það lofsverða í þessum tilvikum er að sjaldnast hefur greiðandinn svör á reiðum höndum og hægt er þá að leita réttra upplýsinga án milliliða.

En það sem mér þykir athyglisverðast og kannske áhugaverðast er hversu vel heimildamenn eru yfirleitt varðir en nöfn þeirra eru sjaldan gefin upp, enda hjálpar það lítt. Hins vegar vildi ég gjarna beina því til þeirra sem veita upplýsingar um skattamál að
  1. kynna sér hvernig málið er vaxið hjá viðkomandi kunningja eða viðskiptavini, svo að misskilingi verði örugglega eytt.
  2. afla traustra upplýsinga úr lögum eða reglugerðum en styðjast ekki eingöngu við það sem „ólyginn sagði mér“ o.s.frv. því eins og segir í vísunni: Hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi.
Það er jafnan þungbært að vera boðberi válegra tíðinda, en það er þó óhjákvæmilegur þáttur í starfi okkar bókara og reikningsskilamanna.

Sigurjón Bjarnason

HAFÐU SAMBAND

Ertu með spurningar eða verkefni sem þarfa að leysa?
Hafðu þá samband við okkur og við aðstoðum þig við að greiða úr vandanum.

Hafa samband

Skrifstofuþjónusta Austurlands ehf | Fagradalsbraut 11 | 700 Egilsstaðir | S: 471 1171 | This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. | kt: 671005-0740 | vsk nr: 88335

PES | Vefum & hönnum